ยุคปัจจุบันนี้เราจะพบเห็นใน social บ่อยๆ เกี่ยวกับคนที่รับ set up bass ซึ่งมีลูกค้าทั้งขาจรและขาประจำมากขึ้นทุกวัน บางคนก็เห็นเค้าว่ากันว่าเบสมันต้อง Setup ถึงจะดี ปัญหาคือเราจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรคือดี อะไรคือไม่ดี
ก่อนอื่นเราต้องเข้าใจก่อนว่าในการผลิตเบสขึ้นมา ถ้าโรงงานที่มีมาตรฐานเค้าจะมีค่าต่างๆ เป็นค่าเริ่มต้นของ Brand ตนเองอยู่แล้วระดับหนึ่ง เช่น Radius ของ Fingerboard ความสูงมาตรฐานระหว่างสายต่างๆ กับ Fret ความห่างของระดับสายต่างๆ เวลาเราไปซื้อเบสตัวใหม่มาจากร้าน เราก็จะได้เห็นใบที่ระบุชื่อคนที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบมาตรฐานไว้ แล้วก็ปั้มคำว่า qc pass ไว้ เพื่อเป็นหลักประกันว่าเบสตัวนี้ผ่านมาตรฐานจากโรงงานแล้ว ทีนี้พอข้ามน้ำข้ามทะเล ผ่านวิธีการขนส่งต่างๆ ผ่านภูมิอากาศที่อาจแตกต่างกัน ก็มีผลทำให้มาตรฐานที่ทำไว้อาจเคลื่อนไปจากเดิม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคอเบส ที่อาจเกิดการโก่งงอ จนทำให้ระยะความสูงของสายเกิดสูงเกินที่จะกดเล่นแบบปกติสุขได้ หรืออาจจะแอ่นตัวจนทำให้เกิดอาการที่เรียกว่า Buzz จนเล่นอะไรก็ติดสายไปเสียหมด ไม่พ้นแม้กระทั่งเพิ่งหยิบออกมาจากชั้นโชว์สินค้าในร้านออกมาลองเล่นก่อนจะตัดสินใจซื้อเสียอีก ตรงนี้ก็เลยมีการรับทำการ Setup เพื่อคืนสภาพของเบสให้กลับสู่มาตรฐานเดิมหรือสิ่งที่ผู้เล่นสามารถเล่นตามความถนัดของตนเองได้สะดวกขึ้น
ผมจะยกตัวอย่างที่เห็นได้ง่ายๆ คือถ้าองศาของคอไม่ได้ระดับที่ดีพอ ไม่ว่าเราจะปรับคอเบสให้โก่งงอหรือให้ตรงขึ้นมากเพียงใด ระดับความสูงของสายเมื่อเทียบกับ Fret ก็ทำให้เราเล่นได้ค่อนข้างลำบากมือ เช่น ถ้าองศาของคอตรงที่ต่อกับลำตัว (โดยเฉพาะเบสประเภท Bolt-on) เกิดเอียงมาข้างหน้ามากไป เราจะปรับความสูงของ Saddle ตรงหย่องให้ต่ำเพียงใดก็ตาม มันก็ไม่สามารถทำให้ความสูงของสายมันต่ำลงเพื่อการเล่นที่สะดวกตามปกติ บางทีช่าง Setup ก็ต้องถอดคอออกมาเพื่อใส่แผ่นที่เรียกว่า “ชิม” บางๆ เพื่อยกระดับองศาของคอให้เคลื่อนมาทางด้านหลังมากขึ้น แต่ถ้ามันเคลื่อนมาทางด้านหลังมากเกินไป อาจเกิดจากใส่แผ่นชิมซ้อนกันหนาไป ก็จะทำให้เกิดอาการสายติดเฟร็ตช่วงเฟรตลึกๆ ก็เล่นไม่ได้อีก บางคนก็ใช้วิธีเอาปิ๊คกีตาร์ชนิดบาง ยัดลงไปแทนแผ่นชิมก็มี สรุปง่ายๆ คือทำทุกวิถีทางเพื่อให้เราเล่นเบสตัวนี้ได้เป็นปกติสุข คำถามคือถ้าเจอเบสที่องศาคอมันไปข้างหลังมากจะทำอย่างไร ก็ใส่ชิมด้านตรงข้ามกับที่คอมันเอียงมาด้านหน้าแทน แล้วถ้าคอมันบิดล่ะ อันนั้นคงต้องส่งไปให้ช่างซ่อมเบส (บางคนก็ทั้งซ่อม ทั้ง Setup บางคนก็ Setup อย่างเดียว แต่ไม่ได้เป็นช่างซ่อมเบสโดยตรง) แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรถ้าเราเห็นเบสคอโก่งจากในร้าน คำตอบคือเราก็ต้องมีความเข้าใจบ้างบางส่วนเพื่อจะตัดสินใจได้ว่าเบสตัวนี้จะจบปัญหานี้ได้ด้วยการ Setup แก้ไขให้กลับสู่สภาพเดิมที่มันควรเป็น ไม่ใช่ข้อผิดพลาดจากการผลิต ใครๆ จึงแนะนำว่าหาผู้รู้ผู้ชำนาญไปช่วยดูเลือก (ยกเว้นผู้ชำนาญแบบช่างเชียร์ ช่างเถอะ แบบนี้อย่าพาไปให้เสียเวลาครับ) นี่ขนาดแค่ดูคอเรื่องเดียวยังเรื่องเยอะขนาดนี้ แต่ว่าสิ่งสำคัญที่สุดมันอยู่ตรงนี้ครับ เพราะว่าถ้าคอเบสไม่ได้ระดับ ระนาบที่มาตรฐาน เราจะปรับแต่งอะไรตรงไหนมันก็ทำไม่ได้มากหรืออาจจะทำไม่ได้เลย เวลาผมเลือกเบสก็จะดูตรงส่วนนี้ก่อนเป็นอันดับแรกๆ หลังจากเลือกทรงเลือกรุ่นที่ชอบได้แล้ว นี่ตัวอย่างพอสังเขป พอเราจบเรื่องขององศาคอ เราก็จะมาดูเรื่องระนาบของสายที่ขนานกับ Fingerboard ว่าเราสามารถดีดสายขึ้นลงถนัดหรือไม่ โดยการจัดการความสูงต่ำที่ Saddle ตรงหย่อง ทีนี้ส่วนตรงนี้มันมีวิธี Set อยู่สองวิธี ถ้าเป็นโรงงานมักจะ Set ให้โค้งตาม Radius ของ Fingerboard จะโค้งสวยงาม แต่สำหรับบางคนจะเล่นแบบนี้ไม่ถนัด ซึ่งผมก็เป็นหนึ่งในพวกหลัง จึงต้องปรับ Saddle แบบเอียงคล้ายๆ ขั้นบันได (ซึ่งหลายปีก่อนใน Bass Magazine ก็เคยเอามาลงไว้ในคอลัมน์ด้วย) เรื่องแบบนี้มันก็เป็นเรื่องของการสัมผัสที่นอกเหนือจาก Radius ของ Fingerboard ทุกอย่างมันอยู่ที่การปรับแต่งให้เหมาะสมกับเรา
มาถึงเรื่องความสูงของสาย เรื่องนี้ยิ่งวุ่นวายอย่างมาก คนชอบสูงๆ ตึงมือเวลาดีดก็ปัญหาน้อยหน่อย แค่ยก Saddle ให้สูงขึ้น เวลาดีดก็จะตึงมือหน่อย อันนั้นง่าย แต่มีหลายคนชอบให้สายต่ำๆ ดีดง่ายๆ ไม่ต้องออกแรงมาก ไม่ตึงมือ และข้อสำคัญ “ต้องไม่ buzz” อันนี้ช่างที่รับ Setup หลายคนต้องมานั่งทำความเข้าใจกับเจ้าของเบสหลายนาที หรือเป็นชั่วโมง กว่าจะคุยกันรู้เรื่อง สายเบสก็เป็นโลหะ Fret ก็เป็นโลหะ เมื่อสายไม่ตึงมาก มันก็คือจะแกว่งมาก เมื่อแกว่งมากมันก็จะกระทบกับ Fret ซึ่งเป็นโลหะด้วยกันง่ายขึ้น มันก็เกิดเสียงที่เรียกว่า Buzz ได้ง่ายกว่า แต่ถ้าหากว่าเสียง Buzz นั้นมันไม่ออกไปดังที่ตู้แอมป์เวลาเล่นจริง มันก็ไม่เรียกว่าปัญหา เพราะมันจะรำคาญแค่เวลาที่เราซ้อมอยู่บ้านแล้วเปิดแอมป์เบาๆ หรือดีดเบสโดยไม่เปิดแอมป์แค่นั้นเอง
สุดท้ายผมอยากจะบอกว่าการ Setup ไม่ใช่การทำให้เบสเสียงดีขึ้น เบสตัวนี้เสียงมันก็ดีแบบที่มันเป็นตามสเปกของที่ใส่มา ทั้งเนื้อไม้ วงจร ลูกบิด หย่อง ปิ้คอัพต่างๆ แต่ที่มันทำให้หลายคนรู้สึกว่าเสียงมันดีกว่าก่อน Setup ก็เพราะว่ามันมีปัญหาบางประการที่ไม่ใช่สิ่งที่มันควรเป็นแค่นั้นเอง ผมจึงเฉยๆ กับคำว่า Setup แล้วเบสเสียงจะดีขึ้น ถ้าเราเข้าใจเบสเราดีพอเราจะรู้ว่าเมื่อไหร่ควรจะ Setup หรือไม่ ไม่ว่าด้วยตัวเองหรือเอาไปจ้างช่าง Setup ทำให้…